279-бап. Негізгі құралдардың шығуы
Ключті нормалар мен актілер
Қазақстан Республикасының Салық кодексінің 279-бабы
1. Егер осы баптың 2-тармағында өзгеше көзделмесе, негізгі активтердің шығуы мына жағдайларда болады:
1) осы активтердің негізгі құралдар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар, материалдық емес және биологиялық активтер ретінде есептен шығарылуы, толық амортизация, құнсыздану немесе жалдау шарты бойынша беру жағдайларын қоспағанда;
2) активтердің лизинг шарты бойынша берілуі;
3) активтердің сатуға немесе қорларға ауысуы;
4) жалға беруші үшін – жалдау шартының тоқтатылуы, егер:
жалдау шартының әрекет ету кезеңінде жалға алушыға берілген мүлік жалға берушінің негізгі активі болса; және
шарттың тоқтатылуынан кейін жалға берушінің есебінде негізгі активтерге жатпайтын актив танылса.
2. Негізгі активтердің шығуы болып саналмайтын жағдайлар:
1) II, III, IV топтағы сақтандырылмаған активтің есептен шығарылуы, оның жоғалуы немесе зақымдануымен байланысты;
2) маусымдық өндірісте I топтағы негізгі активтердің уақытша пайдаланылмауы;
3) I топтағы негізгі активтердің уақытша пайдаланылмауы, егер олардың шығу және пайдалану кезеңдері салықтық кезеңдермен сәйкес келсе;
4) II, III және IV топтағы негізгі активтердің уақытша пайдаланылмауы. Осы тармақтың мақсаттары үшін:
негізгі активтердің уақытша пайдаланылмауы – оларды негізгі құралдар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар, материалдық емес және биологиялық активтер ретінде есептен шығармай, уақытша пайдаланудан шығару болып табылады;
маусымдық өндірісте пайдаланылатын I топтағы негізгі активтер – есеп беру кезеңінің соңында техникалық құжаттамаға сәйкес белгілі температуралық режимдерде пайдалануға болмайтын активтер;
жылдың белгілі бір кезеңінде, кемінде үш ай бойы, климаттық, табиғи немесе технологиялық жағдайларға байланысты өндірістік процесте қатысатын активтер;
есептік салықтық кезеңде табыс алу үшін пайдаланылған активтер.
3. Негізгі активтердің шығуын салық салу мақсатында тану – шығарылған активтерді негізгі активтер құрамынан шығару дегенді білдіреді. Шығару I топтағы объектілердің және (немесе) басқа топтардың бастапқы салықтық кезеңдегі құндық балансын төмендету арқылы жүзеге асырылады.
4. Егер осы бапта өзгеше көрсетілмесе, негізгі активтердің шығу құны – олардың шығу күніне баланстық құны, халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасына сәйкес анықталған.
5. Негізгі активтердің шығу құны, лизинг шарты бойынша беруден басқа, мынадай болады:
1) активтердің сату құны, қосылған құн салығын есептемегенде, егер сатып алу-сату келісімшартында, кәсіпорынды мүліктік кешен ретінде сату кезінде, құн негізгі актив объектілері бойынша анықталса;
2) сату күніне сатылған активтердің баланстық құны, егер келісімшартта құн негізгі актив объектілері бойынша анықталмаса.
6. Негізгі активтерді лизинг шарты бойынша беру кезінде шығу құны – лизинг объектісі келісімшарт бойынша берілген құн.
7. Негізгі активтерді тегін беру кезінде шығу құны – қабылдау-тапсыру актісінде көрсетілген құн, бірақ олардың бухгалтерлік есеп деректері бойынша беру күніне баланстық құнынан кем емес.
8. Негізгі активтерді жарғылық капиталға үлес ретінде беру кезінде олардың құны Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сәйкес анықталады.
9. Заңды тұлғаны біріктіру, қосу немесе бөліп шығару арқылы қайта ұйымдастыру кезінде негізгі активтердің шығу құны:
- берілген активтердің баланстық құны, тапсырма актісінде көрсетілген; немесе
- салықтық есеп деректері бойынша негізгі активтердің құны, тапсырма актісінде көрсетілген. Салық төлеушілер тапсырма актісінде берілетін активтердің келесі құнын көрсете алады:
1) I топ үшін – салықтық кезеңнің соңындағы объектінің қалдық құны;
2) II, III, IV топтар үшін – салықтық кезеңнің соңында топтың активтерінің барлығын беру жағдайында топтың құндық балансы. 10. Заңды тұлғаның бөліну жолымен қайта ұйымдастырылуы кезінде негізгі активтердің шығып кету құны бөліну балансында көрсетілген баланстық құн болып табылады. 11. Мүлікті құрылтайшы немесе қатысушы тарапынан алып қою кезінде негізгі активтердің шығып кету құны құрылтайшылар немесе қатысушылар арасындағы келісім бойынша анықталады. 12. Негізгі активтердің жоғалуы немесе зақымдануы кезінде, бухгалтерлік есепте активтің танылуы тоқтатылған жағдайда, шығып кету құны болып табылады:
1) сақтандыру шарты бойынша қарастырылған сақтандыру төлемдерінің сомасы – егер сақтандыру болса;
2) I топ объектілерінің салықтық кезеңнің соңындағы қалдық құны – егер сақтандыру болмаса. 13. Лизинг алушының лизинг объектісі болып табылатын негізгі активтің шығып кету құны лизинг берушіге қайтарылған кезде активтің бастапқы құны мен лизинг төлемдеріне кіретін лизинг объектісінің құны арасындағы оң айырма болып табылады. 14. Негізгі активтерді сенімгерлік басқаруға беру кезінде шығып кету құны болып табылады:
1) I топ үшін – салықтық кезеңнің соңындағы қалдық құн;
2) II, III және IV топтар үшін – берілген күндегі баланстық құн, халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп туралы заңнамасына сәйкес анықталған. 15. Сенімгерлік басқарушының міндеттемелері тоқтатылған кезде негізгі активтердің шығып кету құны болып табылады:
1) I топ үшін – салықтық кезеңнің соңындағы қалдық құн;
2) II, III және IV топтар үшін:
- барлық активтерді беру кезінде – салықтық кезеңнің соңындағы құндық баланс мөлшері;
- басқа жағдайларда – активтердің бастапқы құны, сенімгерлік басқару кезеңіндегі әрбір салықтық кезең үшін есептелген амортизациялық аударымдар сомасына азайтылған. 16. Концессия келісімшарты тоқтатылған жағдайда негізгі активтерді концедентке беру кезінде шығып кету құны болып табылады:
1) I топ үшін – салықтық кезеңнің соңындағы объектінің қалдық құны;
2) II, III және IV топтар үшін:
- барлық активтерді беру кезінде – салықтық кезеңнің соңындағы топтың құндық балансы мөлшері;
- басқа жағдайларда – активтердің бастапқы құны, есепті кезеңнен бұрынғы әрбір салықтық кезең үшін есептелген амортизациялық аударымдар сомасына азайтылған. **Амортизация нормалары**, концессионердің негізгі активтерді есепке алу үшін салықтық регистрде көрсетілген, концессия объектілері пайдаланылған салықтық кезеңдерге қолданылады, егер олар белгіленген болса. Концессионердің белгілеген амортизация нормалары тиісті топтағы негізгі активтер үшін Кодекспен анықталған шекті нормалардан аспауы тиіс. Егер белгіленген амортизация нормалары болмаса, Кодекспен қарастырылған шекті норма қолданылады. **Негізгі активтің шығып кету құны** жалға берушіде жалға алу келісімшарты тоқтатылған кезде, берілген мүлік негізгі актив болып табылған жағдайда, келісімшарт тоқтатылған күндегі активтің баланстық құны ретінде анықталады. Бұл құн халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасына сәйкес анықталуы тиіс. **I топтағы негізгі активтің шығып кету құны** табысты қызметте уақытша пайдаланылмаған жағдайда, 2-тармақтың жағдайларынан басқа, салықтық кезеңнің соңындағы қалдық құн болып табылады. **Негізгі активтің шығып кету құны** жер қойнауын пайдаланушыда көмірсутектерді барлау және өндіру бойынша күрделі жобалар (жердегі газ жобаларынан басқа) бойынша келісімшартта шығып кету күні баланстық құн ретінде анықталады. Бұл құн да халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасына сәйкес анықталуы тиіс, 305-баптың 5-тармағында белгіленген бұрын қолданылған шартты коэффициентті ескере отырып.