258-бап. Белгілі бір шығыстар бойынша шегерімдер
Ключті нормалар мен актілер
Қазақстан Республикасының Салық кодексінің 258-бабы
1. Шегерімге жататын шығындар мыналарды қамтиды:
1) Тарифтік тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді ұсыну кезінде табиғи монополия субъектісі тарапынан шегерімге жататын нормативтік техникалық шығындар шегінде болған зияндар;
2) Табиғи монополия субъектісі емес салық төлеушінің заңнамада белгіленген табиғи жоғалту нормалары шегінде болған зияндар;
3) Бұрын шегерімге жатпайтын тауарларды өндіру және (немесе) сатып алу шығындары, егер олар жоғалту немесе бүліну нәтижесінде болған болса және зиянды өтеу сомасы алынған болса – алынған өтем сомасы шегінде тауарлардың баланстық құны;
4) Бұрын шегерімге жатпайтын тауарларды өндіру және (немесе) сатып алу шығындары, егер олар сақтандыру жағдайы бойынша сақтандыру ұйымынан сақтандыру төлемдерін алған болса – алынған төлем сомасы шегінде тауарлардың баланстық құны.
Осы бөлімнің мақсаттары үшін:
тауардың бүлінуі – тауардың сапасының (қасиеттерінің) нашарлауы, нәтижесінде ол табыс алу үшін пайдаланылмайды;
тауардың жоғалуы – тауардың жойылуына немесе жоғалуына әкелетін оқиға. Табиғи жоғалту нормалары шегіндегі тауарлардың жоғалуы жоғалту болып саналмайды. Зияндар шегерімге, жоғалту күніне немесе зиянды өтеу сомасын, сақтандыру төлемін алған күнге сәйкес кезеңде есепке алынады.
2. Салық төлеушінің шығындары, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда, келісімшарт, ұжымдық келісім немесе жұмыс берушінің актісі бойынша шегерімге жатады:
1) міндетті мерзімді медициналық тексерулер;
2) ауысым алдындағы, ауысымнан кейінгі және басқа да медициналық тексерулер;
3) медициналық пункттерді ұйымдастыруға арналған қызметтер немесе шығындар;
4) еңбек қауіпсіздігі, қорғау және гигиена талаптарына сәйкес еңбек жағдайларын қамтамасыз ету, санитарлық-эпидемиологиялық талаптарды қоса алғанда;
5) қызметкерлерге демалыс және тамақтану үшін арнайы жабдықталған жерде мүмкіндік беру;
6) қызметкерлердің тамақтануын ұйымдастыру.
3. Шегерімге жататын шығындар, сот шешімімен немесе мойындалған айыппұлдар (штрафтар, өсімпұлдар) бойынша, мынадай жағдайларды қоспағанда:
- өзара байланысты тараптар арасындағы кредиттік келісімдер бойынша айыппұлдар (штрафтар, өсімпұлдар), 263-бапқа сәйкес есепке алынатын;
- 286-бапқа сәйкес шегерімге жатпайтын айыппұлдар (штрафтар, өсімпұлдар).
4. Шегерімге жататын шығындар, сату кезінде жүзеге асырылған тауарлардың, орындалған жұмыстардың, көрсетілген қызметтердің кемшіліктерін жоюға салық төлеушінің нақты шығындары.
5. Шегерімге жататын шығындар, жеке кәсіпкерлік субъектілерінің мүшелік жарналарын төлеуге салық төлеушінің шығындары:
1) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жеке кәсіпкерлік субъектілерінің бірлестіктеріне, жыл бойы орташа штат санына негізделген, бір қызметкерге шаққандағы айлық есептік көрсеткіштен аспайтын мөлшерде;
2) НПП-ға, орталық уәкілетті органмен белгіленген міндетті мүшелік жарналардың шекті мөлшерінен аспайтын мөлшерде. 1) және 2) тармақтарының ережелері, өткен салық кезеңдері үшін есепті салық кезеңінде мүшелік жарналарды төлеу жағдайында да қолданылады.
6. Шегерімге жататын шығындар, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген мөлшерде:
1) ГФСС-ке аударымдар;
2) әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына аударымдар;
3) жұмыс берушінің қызметкердің пайдасына міндетті зейнетақы жарналары. Есепті салық кезеңінде шегерімге жататын шығындардың мөлшері, есепті салық кезеңінде төленген аударымдар мен жарналар сомасында анықталады, есепті салық кезеңінде есептелген, ұсталған, тағайындалған сомалар шегінде.
2) Есепті кезеңнен бұрынғы салық кезеңдерінде есептелген, ұсталған және тағайындалған сомалар есепке алынады.
7. Шегерімге жататын шығындар, жарнамалық мақсатта (соның ішінде сыйға тарту) тегін берілген тауарлардың баланстық құны мөлшерінде, егер тауардың бірлігінің құны 5 еселенген айлық есептік көрсеткіштен аспаса, берілген күні. Шегерімге жататын тауарлар, тауар берілген салық кезеңінде есепке алынады.
8. Шегерімге жататын шығындар, салық төлеушінің жеке тұлғаларға жасайтын келесі төлемдері:
1) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес, өмір мен денсаулыққа келтірілген зиянды өтеу, моральдық зиянды қоспағанда;
2) Заңды күшіне енген сот актісі бойынша тағайындалған материалдық зиянды өтеу сомалары, сондай-ақ сот шығындары.
Салық төлеуші, өз фирмалық атауымен, тауар белгісімен және (немесе) қызмет көрсету белгісімен тауар өндіретін және (немесе) сататын болса, тауарға меншік құқығының болуына қарамастан, сату көлемін қолдау және (немесе) арттырумен байланысты шығындарды шегеруге құқылы. Бұл салық төлеушінің тауарға лицензиялық немесе сублицензиялық келісім негізінде иелік етуі немесе пайдалану жағдайларына қатысты, Қазақстан Республикасының заңнамасы мен халықаралық келісімдерде белгіленген тәртіппен.
Егер сенімгерлік басқарушыға мүлікті сенімгерлік басқару бойынша салық міндеттемесін орындау жүктелген болса, мұндай басқарушының шығындары 66, 68, 69, 70 және 71-баптарға сәйкес анықталады.
Кәсіпорынды мүліктік кешен ретінде сатудан алынған теріс нәтиже 247-бапқа сәйкес есептеліп, шегеруге жатады.
Жүк тасымалдаушы Қазақстан Республикасының теміржол транспорты туралы заңнамасына сәйкес төленген уақытша теңгерімдік төлемдер бойынша шығындарды шегеруге құқылы. Шегеру тиісті табиғи монополиялар салаларын реттейтін мемлекеттік орган белгілеген мөлшерде жүзеге асырылады.
Теміржол тасымалдаушысы жолаушыларды тасымалдау кезінде магистральдық теміржол желісі қызметтері үшін Ұлттық инфрақұрылым операторы тарапынан алынған шығындарды шегеруге жатады, соның ішінде реттелетін қызметтер тарифіне уақытша төмендету коэффициентін қолдану.
Көмірсутектерді пайдалану бойынша келісімшарт негізінде әрекет ететін жер қойнауын пайдаланушы, жер қойнауын пайдаланудың салдарын жою міндеттемелерін орындауды қамтамасыз ету үшін банктік депозит түрінде кепіл ретінде аударымдарды шегеруге құқылы. Аталған шегерім салық кезеңінде банкте орналастырылған депозит бойынша факті бойынша жасалған аударымдар көлемінде жүзеге асырылады. Аударымдардың мөлшері мен тәртібі жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамаға сәйкес жобалық құжаттармен белгіленеді.
Егер жер қойнауын пайдаланушы басқа жер қойнауын пайдаланушыдан жер қойнауын пайдаланудың салдарын жою міндеттемелерін орындауды қамтамасыз ету үшін қаражат алса, онда:
- Қаражатты алған жер қойнауын пайдаланушы үшін олар жылдық жиынтық табысқа кірмейді, егер жер қойнауын пайдаланудың салдарын жою міндеттемелерін орындауды қамтамасыз ету үшін алынған қаражат Қазақстан Республикасының жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес банктік депозит түрінде кепілге орналастырылса, оларды алған жылда немесе оларды алған сәттен бастап отыз күнтізбелік күн ішінде.
- Келісімді беретін жер қойнауын пайдаланушы үшін мұндай қаражат шегерімдерге жатпайды.
Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңінде көмірсутектерді пайдаланудың салдарын жою бойынша факті бойынша жұмсалған шығындары, банктік депозит түрінде кепілмен қамтамасыз етілмеген (прогрессивті жою) болса, олар шегерімдерге жатқызылады, олар жұмсалған салық кезеңінде. Жер қойнауын пайдаланудың салдарын жою бойынша шығындар, барлау және (немесе) өндіру кезеңі аяқталғаннан кейін, жер қойнауын пайдаланудың салдарын жою міндеттемелерін орындауды қамтамасыз ету үшін банктік депозит түрінде кепілмен қамтамасыз етілген қаражат шегінде, сондай-ақ шегерімдерге жатқызылады, олар жұмсалған салық кезеңінде.